Англиар зам заах: богино өгүүлбэр, баримжаа, лавлах асуулт

Англиар зам заахдаа богино өгүүлбэр＋таних баримжаа＋лавлах асуулт хэрэглээрэй. “Go straight.” (Чигээрээ яв) гэж эхлээд “Turn right at the café.” (Кафе дээр баруун эргэ) гэж нэмнэ. Кафе харагдаж байвал “Can you see the café?” (Кафе харагдаж байна уу?) гэж асуугаарай. Бүх маршрутыг нэг амьсгаагаар хэлэхээс илүү дараагийн нэг үйлдлийг тодорхой болгоно.

Явахаасаа өмнө зам асуух өгүүлбэрээ аяллын англи хэл нийтлэлийн тээвэр ба буудлын өгүүлбэртэй хамт чангаар давтаарай.

Ажлын газрын дотор чиглүүлэх бол зам, хүлээлт, лавлагааны үйлчилгээний өгүүлбэр нэмж, үйлчлүүлэгчийн дараагийн үйлдлийг хэлж давтаарай.

Манай редакц эхлээд таван үүргийг сурахыг зөвлөж байна: чигээрээ явах, баруун эргэх, зүүн эргэх, аль талд байгааг хэлэх, ойлгосныг лавлах. “Go straight.” “Turn right.” “Turn left.” “It’s on your right.” “Can you see it?” гэдгийг танил нөхцөлтэй холбоорой. Таван үүрэг, гурван хэсэгтэй загвар нь дадлагын редакцын сонголт болохоос судалгаагаар тогтоосон хамгийн тохиромжтой тоо биш.

1. Очих газрыг лавлаад нэг үйлдэл хэлэх

Тасалбар шалгах хаалга асуусан хүнд тавцан, тасалбарын машиныг зэрэг тайлбарлах шаардлагагүй байж болно. Сонсоогүй бол “The ticket gates?” (Тасалбар шалгах хаалга юу?) гэж лавлана. Өртөө асуусан ч явган зам уу, суух галт тэрэг үү гэдгийг ялгах хэрэгтэй. “Are you walking?” (Алхаж очих уу?) гэж эхэлж асууж болно.

Go straight.
Turn right at the café.
Can you see the café?

Лавлах асуулт заавал төгсгөлд байх албагүй. Кафег зааж, харагдаж байгаа эсэхийг асуугаад “Turn right there.” (Тэнд баруун эргэ) гэж болно. Булангийн цаана хараахан харагдахгүй байвал “You’ll see a café on your left.” (Зүүн талд кафе харагдана) гэж удахгүй харагдах зүйлийг хэлээрэй. Хоёулаа нэг газрыг таньж байж баримжаа хэрэг болно.

Баруун, зүүн нь аялагчийн явах чиглэлээр тодорхойлогдоно. Нүүр нүүрээ харан зогсвол таны баруун тал түүний зүүн тал байж болно. Боломжтой бол нэг зүг рүү хараад “on your right” гэж хэлээрэй. Бид гурван жижиг гудамж дараалан тоочихоос илүү тод уулзвар эсвэл барилгыг эхлээд заахыг зөвлөдөг. Зам төвөгтэй бол газрын зургийг хамт харах эсвэл ажилтнаас асуух нь үг нэмэхээс илүү тустай байж болно.

2. Хөдөлгөөн, зай, байрлалыг ялгах

“Turn right” нь эргэх үйлдэл, “It’s on your right” нь баруун талд байгаа байрлал. Барилга баруун талд байна гэдэг нь заавал эргэ гэсэн үг биш. British Council-ийн тайлбар эдгээр үүргийн жишээтэй.

Чиглэл болон зай хэлэх өгүүлбэрүүд

Англи	Утга / хэрэглээ
Go straight.	Чигээрээ яв.
Go straight ahead. / Go straight on.	Чигээрээ үргэлжлүүлэн яв.
Turn right at the traffic lights.	Гэрлэн дохион дээр баруун эргэ.
Turn left at the next corner.	Дараагийн буланд зүүн эргэ.
Take the second right.	Баруун талын хоёр дахь гудамжаар эргэ.
Walk past the bank.	Банкны хажуугаар өнгөрөөд яв.
Cross the street at the crossing.	Гарцаар зам хөндлөн гар.
Follow the signs for the exit.	Гарах тэмдгүүдийг дагаж яв.
It’s about a five-minute walk.	Алхаад ойролцоогоор таван минут.
It’s about 200 metres from here.	Эндээс ойролцоогоор хоёр зуун метр.
It’s two blocks away.	Хоёр гудамжны блокийн зайтай.
It’s just around the corner.	Булан эргээд шууд байна.

Чигээрээ явах гурван хэлбэрийг хэрэглэж болно; урт хэлбэр нь заавал илүү эелдэг биш. metres нь Британи, meters нь Америкийн бичлэг. block гэдэг нь хотын нэг блок болохоос тогтмол метрийн хэмжээ биш. Муруй гудамжтай газар харагдах уулзвар эсвэл үнэн зөв ойролцоо алхах хугацаа илүү ойлгомжтой. Ойролцоо тоонд “about” нэмээд, мэдэхгүй тоог бүү зохиогоорой.

Баримжаа болон дамжин суух хэллэг

Англи	Утга / хэрэглээ
It’s on your left.	Таны зүүн талд байна.
It’s next to the convenience store.	Жижиг дэлгүүрийн хажууд байна.
It’s opposite the bank.	Банкны эсрэг талд байна.
It’s across the street from the hotel.	Зочид буудлын замын эсрэг талд байна.
You’ll see a café on your right.	Баруун талд кафе харагдана.

Англи	Утга / хэрэглээ
Take the Green Line.	Ногоон шугамын галт тэргэнд суу.
Take the train to Central Station.	Central өртөө хүртэл галт тэргээр яв.
Get off at Central Station.	Central өртөөнд буу.
Change trains at Central Station.	Central өртөөнд галт тэрэг соль.
Transfer to the Green Line.	Ногоон шугамд шилжиж суу.
You don’t need to change trains.	Галт тэрэг солих шаардлагагүй.
Take the number 10 bus.	Аравдугаар автобусанд суу.
Please ask the station staff about the platform.	Тавцангийн талаар өртөөний ажилтнаас асуу.

Central Station, Green Line нь англи хэлний дасгалын зохиомол нэр. Улаанбаатарын бодит тээврийн маршрут биш. Бодит аялалд тухайн үеийн тэмдэг эсвэл ажилтнаас лавлана. Cambridge-ийн галт тэрэгний тайлбар суух, буух хэллэгийг ялгадаг.

3. Орчноос хамаарч эхний өгүүлбэрээ сонгох

Өртөөн дээр

Алекс: Excuse me, where are the ticket gates?
Номин: Go straight. You’ll see the ticket gates on your right.
Алекс: On my right?
Номин: Yes, that’s right.

Улаанбаатарын төмөр замын өртөөний танхимыг төсөөлсөн дасгалын зохиомол орчин юм. Бодит өртөөнд ийм хаалга, байрлал бий гэж батлаагүй. Тасалбар шалгах хаалга, тасалбарын машин хоёр өөр газар. Гарцыг бодит тэмдэг дээрх дугаараар “Follow the signs for Exit 2.” гэж хэлнэ. Дугаарыг таахгүй.

Гудамжны буланд

Дарханы сайн мэдэх хороололд өртөө хайж буй зочинд “Can you see that café? Turn right at the café. The station is on your left.” гэж болно. Хоёулаа харж буй кафе нь зочин уншиж чадахгүй дэлгүүрийн нэрээс тустай. Хоёр кафе байвал “the café next to the bank” гэж ялгаарай. Хаагдсан газрыг баримжаа болгохгүй.

Барилга дотор

“Take the elevator to Level 3. Turn left when you get out. The meeting room is next to the stairs.” Британийн англи хэлэнд lift гэдэг нь elevator-ийн түгээмэл хувилбар. Давхрыг таахгүй, товчлуур ба тэмдэг дээрх нэрийг хэлээрэй. Шатгүй зам хэрэгтэй хүнд замыг мэдэхгүй бол хүлээн авах ажилтнаас тусламж хүснэ.

Газрын зургийн аппыг хамт харах

“We’re here. This is the station. Let’s check the route together.” Одоогийн байрлал, очих газрыг эхлээд тохирно. Дэлгэцийн дээд тал таны харж буй чиглэлтэй заавал таарахгүй. Бусдын утсыг барихын өмнө “May I show you on the map?” гэж асуугаарай. Аппын тооцоолсон хугацаа яг хүрэх цагийн амлалт биш.

4. Хэлбэрийг засаж, дагахад хялбар болгох

Таван хэрэгтэй засвар

Англи	Ингэж хэлэх	Шалтгаан
Go to straight.	Go straight.	straight энд дайвар үг байна.
It’s in your right.	It’s on your right.	Талыг заахдаа on хэрэглэнэ.
Get out the train at Central.	Get off the train at Central.	Галт тэрэгнээс буухад get off хэрэглэнэ.
Could you tell me where is the station?	Could you tell me where the station is?	Шууд бус асуулт дотор эзэн бие + үйл үг байна.
Go straight and turn and go over there.	Go straight. Turn left at the bank.	Үйлдэл ба баримжааг тодорхой болгох санал; анхны өгүүлбэрийг заавал буруу гэж үзэхгүй.

Хэлбэрүүдийг Cambridge-ийн straight тайлбар, галт тэрэгний тайлбар, British Council-ийн жишээ болон шууд бус асуултын тайлбараас шалгасан. “Where is the station?” өөрөө зөв шууд асуулт. Харин “Could you tell me” гэдгийн дараа үгийн дараалал өөрчлөгдөнө. Сүүлийн мөр нь ойлгомжийг нэмэх зөвлөгөө болохоос эхний өгүүлбэрийг дүрмийн алдаа гэж зарлаагүй.

“Turn to the right” бүх тохиолдолд буруу биш; эхлэхдээ богино “Turn right”-ийг сонгосон. “Go down this street” заавал уруудахыг хэлэхгүй. Өөрийн сурсан хувилбараас ялгаатай гэж төрөлх хэлтэй хүмүүс хэзээ ч хэрэглэдэггүй гэж бүү дүгнэ. “You can’t miss it” нь юу хайхыг хэлж өгөхгүй. Эргэлзсэн хүнд “It’s next to the bank” шиг бодит баримжаа илүү тохирно.

5. Мэдэхгүй бол үнэнээ хэлж, чадах тусламжаа санал болгох

Үнэхээр нутгийн хүн биш бол “I’m not from here” гэж болно. Зөвхөн нэг гудамжийг мэдэхгүй байвал шалтгаан зохиох хэрэггүй; “Sorry, I’m not sure” хангалттай. Хамт явахыг чадах хүрээндээ санал болгоно. “to the corner” нь бүх зам биш, булан хүртэл. Өртөөний ажилтан, мэдээллийн цэг эсвэл цагдааг бодитоор байгааг нь мэдэж байж заагаарай.

6. Зам асуухдаа богино асуулт, чухал хэсгийг лавлах

“Excuse me” гэж анхаарал татаад газар асууж, төгсгөлд баярлана. Sorry болон excuse me нь уучлал хүсэх, анхаарал татах ялгааг тайлбарлана.

Асуух, дахин хэлүүлэх, баталгаажуулах

Англи	Утга / хэрэглээ
Excuse me, where is the station?	Уучлаарай, өртөө хаана вэ?
How can I get to the museum?	Музей рүү яаж очих вэ?
Is there a pharmacy near here?	Ойрхон эмийн сан байна уу?
Could you show me on the map?	Газрын зураг дээр зааж өгч болох уу?
Is it far from here?	Эндээс хол уу?
Could you say that again, please?	Дахин хэлж өгч болох уу?
So I turn left at the bank?	Тэгэхээр банк дээр зүүн эргэнэ гэсэн үг үү?
Is this the right way to the station?	Энэ өртөө рүү явах зөв зам уу?

Хэрэгтэй хэсгийг давт: “Left at the bank?” “I see” нь сонсож байгааг илэрхийлэхээс эргэлтийг батлахгүй. Сонсож буйгаа илэрхийлэх богино хариу болон утсаар ярих англи хэл нэр, газрыг лавлахад тусална.

7. Номингийн тасалбар шалгах хаалганы яриаг сонсож хэлэх

Номин бол зохиомол тогтмол зорчигч, Алекс бол зочин. Хоёулаа танхимд нэг зүг рүү харна. Хаалга Алексийн урд баруун талд байна. Номин шууд асуултад хариулж, бүх дамжин суух шугамыг тоочихгүй. Алекс талыг лавлаад баярлана. Номин “Yes, that’s right” гэж хариулна.

Дараа хэрэглэх нэг өгүүлбэрээ хадгалах

SpeakGain-ийн нэмэх дэлгэцэд англи өгүүлбэр бичиж дадлагын карт үүсгэж болно. Асуулт, заавар, лавлах үгийг гурван карт болгон хадгалсан. Бүх хүснэгтийг бус, танил өртөөнд хэрэглэх нэг өгүүлбэрээс эхлээрэй. SpeakGain гэж юу вэ? үндсэн үйлдлийг тайлбарлана.

Сонсоод зогсоож, дараа нь хэлэх

Аудиог SpeakGain-д хиймэл оюуны “Deep-voiced Viking” хоолойгоор үүсгэсэн. Дадлагад хоёр дүр нэг синтетик хоолой хэрэглэнэ. Бодит аялагчдын хоолой, хурд өөр; эдгээр нь бүх аялгыг төлөөлөхгүй.

Хэрэгтэй бол “Go straight” гэдгийн дараа түр завсарлана. Хоёр дахь өгүүлбэрийг “on your right” хүртэл гүйцээж, гол талыг орхихгүй. Дахин асуувал бүх замыг хурдан давтахаас “On your right” гэж эргэлзсэн хэсгийг хэлэх нь тустай байж болно.

Нөхцөлөөс өгүүлбэрээ санах

Номингийн үгийг нууж, Алексийн асуултыг сонсоод нөхцөлөөс хариул. Лавлах үгийг сонсоод “Yes, that’s right” гэж хэл. Гацвал харж, засаад дахин нуух. Дараагийн удаа байршлыг нь мэдэх гарц эсвэл лифтээр солиорой.

Karpicke болон Roediger-ийн 2008 оны судалгаанд гадаад хэлний хос үгийг үргэлжлүүлэн санах дадлага нэг долоо хоногийн дараах санах чадварыг сайжруулсан. Энэ нь зам заах яриа эсвэл SpeakGain-ийн туршилт биш. Нөхцөлөөс санахыг зөвлөх нь редакцын хэрэглээ; гурван карт эсвэл тодорхой хугацаа хамгийн сайн гэдгийг нотлоогүй. Маргааш газрын зургийн сумыг үйлдэл, байрлалын дохио болгон хэрэглэж, гацсан өгүүлбэрээ давт. Англи хэл сурах арга сонсох, санах, ярихыг тогтмол дадалтай холбодог.

Түгээмэл асуулт

Go straight бүдүүлэг үү? Тусламж хүссэн үед энэ нь энгийн богино заавар. Нөхцөлөөс хамаарч Sure эсвэл Please нэмж болно.

Баруун талд байвал баруун эргэх үү? Үгүй. Байрлал, үйлдэл хоёр өөр.

Эргэлзэж байвал зам заах уу? Мэдэхгүйгээ хэлээд газрын зураг хамт хар эсвэл ажилтнаас асуу.

third floor гэж л хэлж болох уу? Барилгын тэмдэг дээрх давхрыг хэрэглэ. Газрын түвшний давхрыг тоолох журам өөр байж болно.

Бодитоор зааж чадах нэг өгүүлбэр бэлдэх

Богино үйлдэлд эргэх баримжаа, хэрэгтэй лавлах асуулт нэм. Мэдэхгүй бол үнэнээ хэл. Өнөөдөр танил өртөөний нэг өгүүлбэрээ сонсож, нууж, хэлээрэй. Дараагийн алхам тодорхой байвал богино заавар хэрэгтэй.

Уншсан эх сурвалжууд

• British Council — Give directions in English
• British Council — Giving directions (transcript)
• Cambridge Dictionary — straight
• Cambridge Dictionary — turn
• Cambridge Grammar — Prepositions: train
• Karpicke & Roediger (2008) — The Critical Importance of Retrieval for Learning

• Англиар хоол захиалах: алхам бүрийн хэллэг ба ажилтанд өгөх хариу