Англи хэлний аялгаа өөрчлөх хэрэгтэй юу? Ойлгогдох байдал ба дасгалын дараалал
Нийтэлсэн
Англи хэлний аялгаа бүрэн арилгахыг заавал зорилго болгох шаардлагагүй. Үгийг ялгах авиа, нэмэгдсэн эсвэл орхигдсон авиа, өргөлт, утгын бүлэг, сонсогчийн дассан байдал нь ойлголтод нөлөөлж болно; төрөлх хэлтэнтэй адил сонсогдох нь тусдаа зорилго юм. Бодитоор буруу ойлгогдсон нэг үгээ сонгож, богино өгүүлбэрийг сонсон дуурайж, бичлэгээ харьцуулахын зэрэгцээ өөр өөр хүний англи яриаг сонсоорой.
Аялга, ойлгогдсон үг, ойлгох ачаалал
Аялга анзаарагдлаа гээд мэдээлэл ойлгогдоогүй гэсэн үг биш. Munro, Derwing нар англи хэл төрөлх 18 сонсогчоор голчлон хятад хэл төрөлх хүмүүсийн яриаг бичүүлж, үнэлүүлсэн. Зарим хүчтэй аялгатай хэсгийг сайн ойлгосон бөгөөд хэмжүүрүүд холбоотой ч ижил байгаагүй. Энэ нь бүх монгол хүн, бүх ярианы тухай үр дүн биш. Munro & Derwing, 1995
| Нэр томьёо | Утга | Судалгаанд хэрхэн авч үзсэн | Суралцагчид юу гэсэн үг вэ? |
|---|---|---|---|
| Аялга / accentedness | Дуудлагын онцлог эсвэл сонгосон загвараас ялгаатай сонсогдох хэмжээ | Дээрх судалгаанд сонсогч аялгын хүчийг үнэлсэн | Хэлний суурь танигдах нь ойлголтын алдаа биш |
| Intelligibility | Бодитоор ойлгосон үг, агуулга | Бичсэн үгийн тохирлыг шалгасан; арга нь судалгаанаас хамаарна | rice гэж хэлснийг rice гэж ойлгосон уу? |
| Comprehensibility | Ойлгоход хялбар эсвэл хэцүү санагдах байдал | Сонсогчийн үнэлгээ | Үгийг зөв сонссон ч их хүч гаргасан байж болно |
| Native-likeness | Сонгосон төрөлх хэлтний загвартай төстэй байдал | Сургалтын зорилго; дээрх судалгааны тусдаа дөрөв дэх хэмжүүр биш | Өөрөө сонгох нэмэлт зорилго |
Levis төрөлх хэлтэнтэй төстэй байх зарчим болон ойлгогдохыг зорих сургалтыг ялгаж, тухайн хүний хэрэгцээгээр агуулга сонгохыг онцолдог. Levis, 2005; Levis, 2018
Редакц эхлээд хаанахын хүн шиг сонсогдсоныг бус, юу ойлгогдсоныг асууна. Будаа хүссэнийг зөв ойлгосон бол нэг эгшгийн өнгө загвараас ялгаатай байсан нь захиалгыг бүтэлгүй болгохгүй. Өөр хоол гэж ойлгосон бол тэр үгийг дасгалын зорилго болгоно. Багшаас “Би юу захиалсан гэж та сонсов?” гэж асуугаарай. Энэ бол өдөр тутмын шалгалт, лабораторийн хэмжилт биш.
Энд аялга гэдэг нь дуудлагын онцлог. Үг сонголт, дүрмийг тусад нь шалгана. Бичсэн өгүүлбэр ч санааг илэрхийлэхгүй байвал авиаг өөрчлөхөөс өмнө хэллэгээ засна.
Редакц юуг түрүүлж дасгалжуулах вэ?
Jenkins-ийн Lingua Franca Core нь англи хэлийг нийтлэг хэл болгон ашиглагчдын харилцан ойлголт, нөгөө хүндээ тохируулах чадварыг чухалчилсан санал юм. Зөвхөн төрөлх хэлтнийг дуурайх биш бөгөөд богино тогтмол жагсаалт бүх нөхцөлд хангалттай гэсэн баталгаа биш. Jenkins, 2000; Jenkins, 2002
Доорх нь редакцийн нөхцөлд тохируулсан дараалал, туршилтаар тогтоосон үр нөлөөний эрэмбэ эсвэл Core-ийн хуулбар биш. Өөрийн бодит үл ойлголцлоор дарааллыг өөрчил.
| Зорилго | Ойлголтод нөлөөлөх боломж | Жишээ | Дасгал |
|---|---|---|---|
| 1. Буруу ойлгогдсон үг | Захиалга, нэр, тоо өөрчлөгдөнө | rice-г өөр үг гэж сонсох | Юу сонссоныг лавлаж, өгүүлбэрт дахин хэлэх |
| 2. Хэрэгтэй авианы ялгаа | Хоёр үг андуурагдана | rice/lice, ship/sheep | Толь сонсоод үгийг өгүүлбэрт бичих |
| 3. Нэмэлт, орхигдсон авиа ба гийгүүлэгчийн бүлэг | Үгийн хэлбэр эсвэл төгсгөлийн мэдээлэл өөрчлөгдөнө | like-ийн дараа эгшиг нэмэх, likes-ийн s-г орхих | Төгсгөлийг хадгалж үг, богино бүлгийг харьцуулах |
| 4. Үгийн өргөлт ба гол мэдээлэл | Үг эсвэл гол санааг олоход хэцүү | LITtle, хоол сонгохдоо rice | Өргөлтийг толиор шалгаж гол санааг тэмдэглэх |
| 5. Хурд ба утгын бүлэг | Сонсогч мэдээллийг дахин эвлүүлнэ | Захиалгыг яаран нэг амьсгаагаар хэлэх | Үгээ үлдээж утгаар бүлэглэх |
| 6. Нэг загварын нарийн онцлог | Ойлгогдож байвал нэмэлт сонголт | Тодорхой загварын эгшгийн өнгө | Зорилгод хэрэгтэй нэгийг сонгож ойлголтыг дахин шалгах |
МУИС-ийн судалгаанууд тодорхой бүлгийн монгол оюутны англи /f/ болон /r/-ийн дуудлагыг шинжилсэн. Хязгаарлагдмал оролцогчийн ажиглалтыг бүх монгол хүний алдаа гэж дүгнэж болохгүй. МУИС: /f/ судалгаа; /r/ судалгаа Редакц эдгээрийг шалгаж болох авиа гэж үзнэ, заавал бүгдэд эхний даалгавар болгохгүй. Ажил дээр өөр үгийг байнга асууж давтуулдаг бол тэр нь түрүүнд орно.
Нөхцөл, хэлэх гэсэн үг, нөгөө хүний сонссон үг, дараагийн харьцуулах хэсгийг бич. Юу сонссоныг мэдэхгүй бол “баталгаажаагүй” гэж үлдээ. Өөрийн дуу хоолойд дуртай эсэх нь сонсогчийн ойлголттой адил биш.
Авианы ялгаа ба үгийн хэлбэрийг хадгал
Дээрх судалгаануудыг боломжит зорилгын үндэс болгож, өөрийн бодит бичлэгээр юу засахаа сонгоно. Энэ өгүүлбэрт little-ийн эхний L эсвэл rice-ийн R-ийг сонгож болно: I’d like a little rice with lunch.（Өдрийн хоолтойгоо бага зэрэг будаа авмаар байна.）. Толь бичгийн аудио сонсоод нэг үг, a little rice, бүтэн өгүүлбэр гэсэн дарааллаар буц.
like, like with-ийг харьцуул. Илүү эгшгийг багасгахдаа k-г хамт алга болгож болохгүй. Төгсгөлийн гийгүүлэгч бүрийг үргэлж чанга тэсэлж хэлэх шаардлагагүй. Эгшиг асуудалтай бол ship/sheep зэрэг хэрэгтэй хосыг сонгоно. Дэлгэрэнгүй авианы арга нь англи гийгүүлэгч, англи эгшиг-ийн нийтлэлд бий.
Монгол хэлээр ярьдаг гэдгээр нь L/R буруу гэж оношлохгүй. Үгийг өөрөө таньсан уу, эсвэл нөхцөлөөс таасан уу гэдгийг ялга. Нэг авиа бүх тохиолдолд нөгөөгөөсөө чухал гэж эрэмбэлэхгүй.
Өргөлт ба хэмнэл нь үг, утгын дохио
Levis үгийн өргөлт болон тусдаа авиа хамт үг танихад оролцдог, өргөлтийн байрлал алдагдвал ойлголтод саад болж болохыг тайлбарладаг. Бүх ялгаа ижил нөлөөтэй эсвэл хэмнэл үргэлж авианаас чухал гэсэн үг биш. Levis, 2018
Редакц үгийн өргөлтийг шалгаад, тухайн нөхцөлд онцлох мэдээллийг сонгоно. little-ийн эхний үеийг шалга. Зөөгч будаа эсвэл талх гэж асуувал rice-ийг онцлох нь боломжийн; өөр асуулт байвал онцлол өөрчлөгдөж болно.
I’d like a little RICE with lunch. дахь том үсэг нь утгын сонголт болохоос хашхирах заавар, автомат аудио шинжилгээ биш. Сонсож, rice-ийг тэмдэглээд байгалийн хурдаар бич. Тэр үг тодорч, бусад үг үлдсэн эсэхийг харьцуул. Хэмнэл дагаад R бүдгэрвэл үг рүү, L/R бодоод өгүүлбэр тасарвал бүлэг рүү буц. Өргөлт, аялга ба хэмнэл, холбогдсон яриа-г үргэлжлүүлэн үз.
Нэг өгүүлбэрийг сонс, дуурай, бичлэгээр харьцуул
Энэ нь хэрэгцээнд тохирсон сургалтын санааг богино өгүүлбэрт хэрэглэсэн редакцийн санал. Таван–арван минут нь эхлэх хэмжээ болохоос туршилтаар баталсан оновчтой хугацаа биш. Загвар болон өөрийн бичлэгт I’d like a little rice with lunch. гэсэн ижил өгүүлбэрийг хэрэглэ. Нэг удаад R эсвэл rice-ийн онцлолыг сонго.
- Өдрийн хоолтой будаа хүссэн утгыг шалгаад, загварын дээгүүр ярихгүй сонс.
- Тексттэй дуурай. Хэцүү бол rice, a little rice, дараа бүтэн өгүүлбэрт буц.
- Чимээгүй газар энгийн дуу бичигчээр өөрийгөө бич.
- Сонгосон хэсгээ л харьцуулж, сонссон ялгаа эсвэл тодорхойгүйг тэмдэглэ.
- Нэгийг засч бүх өгүүлбэрээ дахин бич. Маргааш загвар сонсохоос өмнө хэлж үз.
Загварын нам дууг хүртэл дуурайх албагүй. Ялгааг үнэлж чадахгүй бол багшаас тухайн үгийн тухай тусламж хүс. Өөрийн харьцуулалт хүн бүр ойлгоно гэсэн баталгаа биш.
SpeakGain-ийн энгийн Add-аар энэ өгүүлбэрийн нэг карт үүсгэж, Library-аас Knowledge нээгээд Learn this card сонгосон. Listening өгүүлбэрийг нууж, загварын аудио харуулсан; Reveal answer нь Answer руу орж ижил өгүүлбэр, англи тайлбар, дахин тоглуулах болон Record and check-ийн орцыг харуулсан.
Суралцагчийн бичлэг илгээгээгүй, үнэлгээний үр дүн шалгаагүй. Дээрх бие даасан харьцуулалтад энгийн дуу бичигч хэрэглэж болно. Загварын аудио самбарын зураасуудыг таны өргөлт эсвэл аялгын хэмжилт гэж үзүүлэхгүй.
Үгээс өгүүлбэрт буцах дэлгэрэнгүй арга нь англи дуудлагын дасгал-д бий.
Өөр өөр хүний ярианд дасах
Bradlow, Bent нар англи хэл төрөлх сонсогчдын хятад аялгатай англи ярианд дасахыг ажигласан. Туршилтын нөхцөлд олон хүний дуугаар дасгал хийх нь шинэ хүнийг ойлгоход тусалсан; бүх суралцагч бүх аялгыг хурдан ойлгоно гэсэн амлалт биш. Bradlow & Bent, 2008
Редакц нэг танил дуугаар дуусгахгүй байхыг зөвлөдөг. Ажил, аялалтай холбоотой сэдэвтэй, текстээр шалгаж болох богино бичлэг сонго. Иргэншлээр нь тухайн хүний бүх дуудлагыг тогтоож болохгүй.
rice-г анх алдсан ч текстэд таньсан бол тэр хүний эгшгийг сонс. Аялгыг нь загвартаа “засах” биш, үг олох дохиогоо нэм. Эхлээд хорь–дөчин секунд текстгүй сонсож утгыг бич, тексттэй тулга, алдсан үгээ дахин сонс, текстээ хаагаад утгыг шалга. Дараа нь ижил хүний шинэ хэсэг, өөр хүний дасгал хийгээгүй хэсэг рүү ор.
Уншсан текстээ санах ба шинэ аудио ойлгохыг тусад нь тэмдэглэ. Танихгүй үг, сэдэв, хурд, холбооны шуугиан ч асуудал үүсгэж болно. Англи сонсголын сурах арга-аар шалтгааныг ялгаарай.
Яриандаа Could you say the last word again?（Сүүлийн үгийг дахин хэлж өгнө үү?） эсвэл Did you say rice?（Таrice гэж хэлсэн үү?） гэж асуу. Нэр, тоо, хугацааг бичгээр давхар баталгаажуул. Хүний аялгыг шүүхгүйгээр мэдээллийг лавлаж болно.
Гурван долоо хоногийн төлөвлөгөө
Дасах судалгаа болон хувь хүний хэрэгцээг баримжаа болгосон редакцийн төлөвлөгөө. Гурван долоо хоногт аялга арилна гэсэн амлалт биш. Өдөрт таван–арван минутаас эхэл. Дасах судалгаа; хувийн хэрэгцээ
| Долоо хоног | Ярих | Сонсох | Шалгалт |
|---|---|---|---|
| 1: Нэг өгүүлбэр | Ижил өгүүлбэр бичээд R эсвэл онцлол сонго | Нэг хүний богино хэсгийг тексттэй тулга | Зорилго ба алдсан шалтгаанаа хэлж чадах уу? |
| 2: Нэг нөхцөл өөрчил | rice-г өөр богино өгүүлбэрт хэрэглэ | Ижил хүн шинэ хэсэг, дараа өөр хүн | Цээжилсэн зүйлээс гадна шалгасан уу? |
| 3: Бодит нөхцөл | Захиалга эсвэл ажлын өгүүлбэр, хүний ойлголт | Дасгал хийгээгүй хэсгийг текстээс өмнө сонс | Ойлгосон, андуурсан, баталгаажаагүйг ялгасан уу? |
Хоёр дахь долоо хоногт I’d like some rice, please.（Бага зэрэг будаа өгнө үү.） гэж үз. Гурав дахь долоо хоногт бодит нөхцөлд хүн юу сонссоныг асуу. Үг, ажиглалт, баталгаажуулалт, дараагийн алхмыг бич. Бичлэгтээ дуртай болох нь сонсогчийг хэмжсэн хэрэг биш. Нэг өдөр завсарлавал богино өгүүлбэрээс дахин эхэл.
Редакцийн зөвлөдөггүй аргууд
Levis-ийн зорилгын ялгаа практикийг бодит харилцаанд буцаадаг. Өөрт таалагдсан загварыг сонирхлоороо сонгож болно. Levis
| Арга | Яагаад зөвлөхгүй вэ? | Орлуулах арга |
|---|---|---|
| Зөвхөн бүх аялгаа арилгах | Тодорхойгүй босго ойлгогдсон яриаг ч бүтэлгүйд тооцно | Бодит захиалга, тайлбарыг шалга |
| Аялгыг шоолж дуурайх | Хүнийг ерөнхийлж, утгыг нь сонсохгүй | Тухайн хүний яриаг хүндэтгэж сонс |
| Бүх авиаг зэрэг засах | Аль өөрчлөлт тусалсныг мэдэхгүй | Нэг хэсэг, дараа өгүүлбэр |
| Хурдан, төрөлх хүн шиг ярихыг өрсөлдүүлэх | Хурд орхигдсон үгийг нууна | Үг болон утгын бүлгийг хадгал |
| Нэг үүсгэсэн дууг зөв аялга гэж үзэх | Нэг загварыг бүх англитай андуурна | Харьцуулалтын загвар тогтмол, сонсох хүмүүс олон |
| Зөвхөн оноо эсвэл бичвэрээр дүгнэх | Машины үр дүн хүний ойлголт биш | Бичлэг ба ойлгосон утгыг шалга |
Түгээмэл асуулт
Монгол аялгатай байх ичмээр үү?
Редакц ичих ёстой дутагдал гэж үзэхгүй. Аялга анзаарагдах нь ойлгогдоогүйг батлахгүй. Хэлний сууриа үгүйсгэхгүйгээр андуурагддаг үгийг дасгалжуулж болно.
Төрөлх хэлтэн шиг болох ёстой юу?
Хүн бүрийн заавал зорилго биш. Хэрэгтэй нөхцөлд ойлгогдохыг эхэлж зорь. Жүжиглэлт эсвэл сонирхол нэмэлт зорилго байж болно; аялга арилтал яриагаа бүү хойшлуул.
Америк эсвэл британ англи сонгох уу?
Зорилгод тохирох, дахин сонсож болох загвар сонго. Аль нэг нь цорын ганц зөв аялга биш. Харьцуулалтын нэг удаад загвараа хадгалж, сонсохдоо хүмүүсээ нэм. Viking бол америк английн нэг жишээ.
Юуг эхэлж засах вэ?
Бодитоор буруу ойлгогдсон үг. Дараа авианы ялгаа, төгсгөл, өргөлт, бүлгийг шалгана. Интерфэйсийн хэл дуудлагын онош биш.
Танихгүй аялгыг ойлгохгүй бол?
Тодорхойгүй үгээ лавлаж, богино аудиог тексттэй тулгаад, шинэ хүн рүү ор. Судалгаа бүх хүнийг шууд ойлгоно гэж батлахгүй. Судалгаа
Насанд хүрээд дуудлага өөрчлөгдөх үү?
Судалгаанд насанд хүрэгчдийн суралцах өөрчлөлт ажиглагдсан. Япон насанд хүрэгчдийн эрчимтэй L/R дасгалын дараах сонсох, үг хэлэх сайжрал гурван сарын дараа хадгалагдсан. Энэ нь манай богино дасгал эсвэл бүх аялгын өөрчлөлтийг батлахгүй. Bradlow нар, 1999
Ойлгосон ч их хүч гаргасан бол?
Авиа, хурд, бүлгээс нэгийг шалга. Зөв таних ба хялбар санагдах нь тусдаа асуулт; боловсруулалтын хугацааны судалгаа ч үүнийг ялгадаг. Munro & Derwing
SpeakGain аялгын зөвийг оноогоор үнэлэх үү?
Бид аялга, дуудлагыг шүүх эсвэл оноо өгөх хэрэгсэл гэж танилцуулахгүй. Viking-тэй төстэй байдал харилцааны амжилтыг батлахгүй. Үгээ харьцуулж, хэрэгтэй бол хүнээс лавла.
Редакцийн эцсийн санал
Аялгаа арилгахаас өмнө утгад саад болж буй хэсгийг зас. Өнөөдөр I’d like a little rice with lunch.-ийг бичиж, R эсвэл гол мэдээллээ сонгон богино бүлгээр дасгал хийгээд бүтэн өгүүлбэрт буц. Дараа өөр өгүүлбэр болон нөгөө хүний ойлголтоор шалга. Сонсохдоо шалгасан хэсгээс шинэ хэсэгт ор. Тодорхой ярих, олон хүнийг сонсох зорилгод аялгын сайн–муу жагсаалт хэрэггүй.
Эх сурвалж
Хэвлэгчийн анхны хураангуй, зохиогчийн бүлгийн тойм болон МУИС-ийн судалгааны хураангуйг шалгасан. Дараалал, хугацаа, төлөвлөгөө нь редакцийн санал.