Англиар хэрхэн бодох вэ? Дотроо орчуулахыг багасгах богино дасгал

Дотроо орчуулахыг багасгаж, англиар бодож сурахын тулд танил нөхцөлөөс шууд хэлж чаддаг богино өгүүлбэрээ аажмаар нэмээрэй. Энд англиар бодох гэдэг нь энгийн санааг хэлж, өгүүлбэрийг нөхцөл болон дуудлагатай холбохыг хэлнэ. Өөр төрлийн тархи бий болгох тухай биш. Редакцийн эхлэх санал бол өдөрт арван минут орчим: амьдралдаа хэрэглэдэг нэг өгүүлбэр сонгох, утга ба дуудлагыг шалгах, бичвэрийг далдлах, нөхцөлөөс нь хэлэх, богино бичлэг хийх.

Монгол хэл бодлоос бүрэн алга болох шаардлагагүй. Ус хүсэхдээ I want some water. гэж хэлэх нь шалгаж болох зорилго. Эхлээд урт монгол тайлбар зохиогоод үг бүрээр орчуулдаг бол санаагаа жижиг хэсэг болгоорой. Энэ нь сургуулиуд, сургалтууд, аппуудын харьцуулалт биш, дасгалын арга юм. Нийт дарааллаа англи хэл сурах арга-аас сонгоно уу.

Нөхцөлөөс өгүүлбэр сонгохдоо нэргүйгээр үүргийг тайлбарлах дасгал нэмж болно.

Орчуулгад бага түшиглэх дөрвөн дасгал

Бид юм ба үйлдэл→өгүүлбэр ба дуудлага→бичвэргүй нөхцөл→богино бичлэг гэсэн дарааллыг санал болгодог. Доорх хугацаа нь эхлэхэд зориулсан редакцийн санал бөгөөд судалгаагаар тогтоосон хамгийн тохиромжтой хэмжээ биш.

Арга	Юу хийх	Өдөрт	Ямар үед	Анхаарах зүйл
Юм ба үйлдлийг хэлэх	Нэг зүйлийг яаж хэрэглэдгээ хэл	2 минут	Гэрийн ажил, гарах бэлтгэл	Зөвхөн нэрээр нь бүү зогс
Өгүүлбэрийг дуугаар шалгах	Ойлгох, сонсох, зогсоох, хэлэх	3 минут	Байнга хэлдэг хүсэлт, тайлбар	Сонссон нь өөрөө хэлсэн гэсэн үг биш
Нөхцөлөөс нь хэлэх	Монгол сэжүүр ба англи бичвэрийг далдлах	2 минут	Эхлээд монголоор урт өгүүлбэр зохиодог үед	Нэг зураг хэд хэдэн санаа илэрхийлж болно
Богино яриагаа бичих	Хоёр, гурван өгүүлбэр хэлээд нэг хэсгийг засах	3 минут	Өгүүлбэр холбох, гацсан хэсгийг олох	Зөвхөн хурдыг бүү үнэл

Өчигдрийн өгүүлбэр гарахгүй бол таван шинэ өгүүлбэр нэмэхээс өмнө түүнийг шалгаарай. Хэрэгтэй санаагаа бага тусламжтай хэлж чадаж байна уу гэдгийг харна.

Англиар бодохын бодит утга юу вэ?

Энэ бол өдөр тутмын суралцах зорилго, эмнэлгийн онош эсвэл тархины бүтцийн хэмжүүр биш. Баруун тархи, тодорхой насны босго, тархийг сольдог унтраалгын тухай тайлбарыг дасгалын үндэслэл болгохгүй.

Гурван зүйлийг ажиглаж болно: танил өгүүлбэрийг дахин орчуулахгүй хэлэх, санааг мэддэг богино өгүүлбэрээр хуваах, нөхцөл ба дуудлагыг хамт давтах. Урт тайлбарын оронд I’m busy now. дараа нь I’ll reply after lunch. гэж хэлж болно. Хоёр дахь нь гарахгүй бол тэр хэсгийг дадлагажуулна.

Толгойд монгол үг орж ирсэн эсэхийг хянахаас илүү “түлхүүр хаана байдгийг хэлж чадсан” гэж үйлдлээ тэмдэглээрэй. Давтсан нэг өгүүлбэр хурдан болсон нь бүх шинэ сэдвийг орчуулгагүй ярих нотолгоо биш.

Арга 1: ойр орчмын юм ба үйлдлийг богино өгүүлбэр болгох

Яагаад: хэлэх агуулгаа сонгоход хялбар болгох редакцийн санал

Өмнө байгаа зүйл тодорхой сэдэв өгдөг. Энэ нь англи шошго наахад орчуулга арилдаг гэсэн туршилтын дүгнэлт биш, дасгалыг зохион байгуулах санаа. Түлхүүр, ус, цүнх зэрэг танил зүйлээр эхлээд юуг хэлэхээ шийднэ.

Яаж хийх

1. Өнөөдөр хэрэглэдэг нэг зүйл сонго.
2. Мэдэхгүй үгийн утга, дуудлагыг толь бичгээс шалга.
3. Түүнийг яаж хэрэглэдэг дадлаа нэг өгүүлбэр болго.
4. Хэрэглэх үедээ хэл. Дуу гаргах боломжгүй бол дараа нь нөхөж хэл.

Богино жишээ

I always keep my keys by the door.

Би түлхүүрээ үргэлж хаалганы дэргэд тавьдаг.

Энэ нь keys гэсэн нэр дээр дадал, байрлал нэмсэн. Яг одоо тавьж байгаа үйлдлийг I’m putting my keys here. гэж өөрөөр хэлнэ. Эхний өдөр хоёуланг цээжлэх шаардлагагүй.

Түгээмэл алдаа: нэрийн шошго нэмээд үйлдлийг хэлэхгүй орхих

Нэрийг таних, яаж хэрэглэдгээ тайлбарлах хоёр өөр. Арван шошго нэмэхээс өмнө нэг зүйлийг нэг өгүүлбэрт ашигла. Үйл үгийн монгол утгаас гадна хэрэглээний жишээг шалгаарай. Өдөржин бүхнээ тайлбарлах дүрмийн оронд гэртээ ирээд түлхүүрээ тавих мөчийг нэг сэжүүр болгоно.

Арга 2: хэрэгтэй өгүүлбэрийг утга, дуудлагатай холбох

Яагаад: ойлгох ба өөрөө бүтээхийг ялгах

Бичвэрийг хараад ойлгодог бол өөрөө санаж хэлэх нэг үе нэмнэ. DeKeyser (1997) зохиомол хэл сурсан 61 оролцогчид найман долоо хоног ойлгох ба бүтээх дасгал хийлгэсэн. Бүтээх нь зурагт тохирох өгүүлбэрийг шивэх даалгавар байсан бөгөөд ур чадварын онцлогтой суралцах, аажим хөгжлийг мэдээлсэн. Эх өгүүллийн хураангуй

Редакц энэ ялгааг ашиглан шалгах ба өөрөө хэлэх үеийг салгадаг. Судалгаа нь эндхийн дууны дасгал, өдөр тутмын яриа эсвэл тархины өөрчлөлтийг шууд шалгаагүй.

Яаж хийх

1. Үнэхээр хэрэглэх нэг өгүүлбэр сонго.
2. Хэн юу хийж байгааг, бүтцийг, дадал уу одоогийн үйлдэл үү гэдгийг шалга.
3. Сонсоод зогсоож хэл. Хэцүү хэсгийг жижиглэж болно.
4. Бичвэрийг далдлаад нөхцөлөө төсөөлөн хэл.
5. Маргааш бичвэр, дуугаа нээхээс өмнө эхлээд оролд.

Жишиг дуу байхгүй бол найдвартай толь эсвэл дуут материал ашиглан эргэлзээтэй дуудлагыг шалгана.

Богино жишээ

I always keep my keys / by the door. гэж хоёр хэсгийг шалгаад нэг өгүүлбэр болго. Байрлалыг орхиж байвал бодит газрыг хараад төгсгөлийг давт. Англи өгүүлбэр тогтоох арга нь шалгаад өөрөө санах үйл явцыг дэлгэрүүлнэ.

Түгээмэл алдаа: сонссон тоог хэлсэн тоо гэж тооцох

Арван удаа сонсох нь өөрөө арван удаа хэлэхтэй адил биш. Дууг зогсоож санаагаа өөрөө дуустал хэл. Утга тодорхойгүй бол бичвэр, монгол тайлбар руу буцаж болно. Таашаал авч сонсох хугацааг үлдээж, англи хэл дэвсгэрээр сонсох нөхцөл ба хязгаар-т тайлбарласнаар нэг өгүүлбэрийг тусад нь шалга.

SpeakGain-д нэг өгүүлбэр хадгалаад сонсох

Түлхүүрийн өгүүлбэрийг ердийн Add-аар нэг удаа хадгалж, төхөөрөмж дээр сургалтын дэлгэцийг шалгасан. Card library-ийн Knowledge-оос Learn this card руу ороход Listening / Guess by ear дээр бичвэр далд байсан. Reveal answer дарахад Answer дээр хадгалсан өгүүлбэр гарсан.

Answer дээр дуу тоглуулах үйлдэл болон Record and check-ийн оролт байсан. Бид оролтыг шалгасан, бичлэг илгээсэн эсвэл дуудлагын үнэлгээ авсан гэж үзүүлэхгүй. Арга4-т ердийн дуу бичигч ашиглаж болно. Картын үүргийг SpeakGain гэж юу вэ-ээс уншаарай. Эдгээр дэлгэц нь англи тархи, тархины өөрчлөлт эсвэл сургалтын үр дүнг нотлохгүй.

Арга 3: монгол даалгаврыг далдлаад нөхцөлөөс өгүүлбэр сонгох

Яагаад: хэрэглэх сэжүүрээрээ дадлага хийх редакцийн санал

Ярианд орчуулах монгол өгүүлбэр байнга өгөгдөхгүй. Тиймээс сүүлийн нэг оролдлогыг нөхцөлөөс нь хийнэ. Зураг ашиглавал доторх орчуулга арилдаг гэдгийг нотолсон судалгааны дүгнэлт биш.

Утгаас англи өгүүлбэр хурдан зохиох дасгал нь мэддэг бүтцийг ашиглахад хэрэглэж болно. Тэр үеийг хадгалж, дараа нь монгол даалгаврыг ч далдлаад агуулгаа өөрөө сонго.

Яаж хийх

1. Хаалганы дэргэдэх бодит түлхүүр эсвэл өөрийн зургийг ашигла.
2. “Байнга тавьдаг газар”-ыг хэлэхээр шийд. Эхлээд монголоор тодруулж болно.
3. Бүх бичвэрийг далдлаад нөхцөлөөс нь хэл.
4. Нэг байрлалыг өөрчлөөд санаагаа дахин сонго.

Богино жишээ

I always keep my keys in my bag.

Би түлхүүрээ үргэлж цүнхэндээ хийдэг.

Байрлал өөрчлөгдвөл by the door нь in my bag болно. Үнэндээ шургуулганд тавьдаг бол өөрийн хэллэгийг шалга. Өөрт хамаарахгүй дадлыг цээжээр хэлэх нь өөрийн амьдралыг тайлбарлаж чадахын нотолгоо биш.

Түгээмэл алдаа: нэг зураг ганц зөв хариулттай гэж бодох

Нэг зураг нэр, одоогийн үйлдэл, дадлыг илэрхийлж болно. Юуг хэлэхээ эхлээд тогтоо. Өөр өгүүлбэр хэлсэн нь заавал мартсан гэсэн үг биш. Цөөн зүйл, мэддэг бүтэц ашиглавал бүх цагаа үг хайхад зарцуулахгүй.

Арга 4: богино яриагаа бичээд нэг хэсгийг засах

Яагаад: давталтын нотолгоо ба бичлэгийн зорилгыг салгах

Аман даалгаврыг давтах тухай судалгаа бий, гэхдээ бичлэг өөрөө ахиц баталгаажуулахгүй. Lambert, Kormos, Minn (2017) япон эх хэлтэй англи хэлний 32 суралцагчаар заавар, өгүүлэмж, саналын даалгаврыг тус бүр зургаан удаа хийлгэсэн. Ижил даалгаврыг шууд давтах нь ярианы жигд байдал сайжрахтай холбоотой байв. Эх өгүүллийн хураангуй

Өдөр бүр 30 секунд өөртэйгөө яривал бүх шинэ яриа сайжирна гэдгийг энэ нь батлахгүй. Редакц бичлэгийг гацалт, орхисон хэсгийг сонсож нэг засвар сонгох хэрэгсэл болгоно. Маргааш өөр агуулгаар турших нь мөн бидний санал.

Яаж хийх

1. Одоогийн байдал эсвэл дараагийн үйлдлээ сонго.
2. Мэддэг хоёр, гурван өгүүлбэр бич. Эхлэхдээ 20–30 секунд орчим байж болно.
3. Сонсоод дуусгаагүй эсвэл утга алдсан нэг хэсгийг ол.
4. Шалгаад ижил санааг дахин хэл.

Богино жишээ

I’m getting ready to leave. I need my keys.

Би гарахаар бэлдэж байна. Надад түлхүүр хэрэгтэй.

I’m getting… дээр зогсвол getting ready to leave-г шалга. Маргааш цүнх хэрэгтэй нөхцөлийг тайлбарлаарай.

Түгээмэл алдаа: юуг засахаа тэмдэглэлгүй бичлэгээ устгах

Дахин бичихээс өмнө нэг өөрчлөлт тэмдэглэ. “leave-ээс өмнө зогссон” нь дараагийн үйлдлийг тодорхой болгоно. Хурдлахын тулд мэдээлэл бүү хас. Өөртэйгөө ярих нь бусдыг сонсож хариулах чадварыг шалгахгүй тул бодит ярианы боломжийг тусад нь бий болго. Англиар ярьж сурах дараалал эдгээр үеийг холбоно.

Өдөрт арван минутын төлөвлөгөө

Эхний өдөр нэг өгүүлбэр сонгоод дараагийн өдрүүдэд өмнөхийг эхэлж шалга. Энэ нь редакцийн эхлэх хуваарь.

Хугацаа	Хийх зүйл	Шалгах зүйл
Эхний 2 минут	Өчигдрийн нөхцөлөөс хэлэх; эхний өдөр сонгох	Хариуг харахаас өмнө юу гарсан бэ?
Дараагийн 3	Утга, бүтэц, дуугаа шалгаад хэлэх	Миний үйлдэл, дадалтай таарч байна уу?
Дараагийн 2	Бичвэрийг далдлах, боломжтой бол байрлал өөрчлөх	Агуулга сонгосон уу, уншсан уу?
Сүүлийн 3	Богино бичлэг ба нэг засвар	Маргааш юуг шалгах вэ?

Завгүй өдөр утгаа шалгаад бичвэргүй нэг удаа хэлэхэд багасгаж болно. Замд дуу гаргаж болохгүй бол бэлдээд гэртээ хэл. Долоо хоногийн тойм нь шалгах хугацаа, үр дүнгийн амлалт биш. Давтсан өгүүлбэр, маргааш хэлсэн, агуулгыг өөрчилсөн, бодит ярианд хэрэглэснийг тусад нь тэмдэглэ. in my bag дээр гацвал тэр хэсгийг шалга. Англи үг амнаас гарахгүй үед нь үг, бүтэц, дуугаргахын аль нь саад болж байгааг ялгахад тусална.

Дангаар нь хэрэглэхийг зөвлөхгүй аргууд

• Зөвхөн үгийн монгол орчуулгыг цээжлэх: утгыг шалгахад хэрэглээд өөрөө хэлэх өгүүлбэр нэм.
• Ойлгохгүй англи дууг олон цагаар тоглуулах: хугацаа нь ойлголт, ярианы нотолгоо биш. Богино хэсгийг зогсоож шалга.
• Монгол хэлийг бүрэн хориглох: утга, дүрмээ ойлгоод сүүлийн оролдлогод сэжүүрийг ав.
• Өдөржин хэцүү сэдвээр өөртэйгөө ярих: нэг танил дадлаас эхэл. Бүх бодлоо толь бичгийн даалгавар бүү болго.
• Тодорхой өдөр “англи тархи” бэлэн болно гэж төлөвлөх: шалгасан судалгаанууд нийтлэг дуусах өдөр тогтоогоогүй. Хурднаас өмнө утгаа хадгал.

Түгээмэл асуулт

Насанд хүрсэн хүн англиар бодож сурах уу?

Шууд хэлэх богино өгүүлбэрээ нэмэхийг дасгалын зорилго болгож болно. Наснаас нь тусгай тархи байгаа эсэхийг дүгнэхгүй. Мэддэг бүтэц, танил нөхцөлөөс эхэл.

Дотроо орчуулах нь хэзээ багасах вэ?

Бүгдэд ижил хугацаа байхгүй. Үгийн сан, дүрэм, хэрэглээний давтамж өөр. Нөхцөлөөс хэлсэн болон агуулгыг өөрчилж хэлсэн зүйлээ тэмдэглэ.

Монголоор бодох нь муу юу?

Үгүй. Утга ойлгох, төвөгтэй санааг цэгцлэхэд ашиглаж болно. Урт орчуулга хариуг удаашруулдаг бол сүүлийн богино давталтад л монгол даалгаврыг далдла.

Англи–англи толь хэрэглэх ёстой юу?

Тайлбар, жишээг ойлгодог бол хэрэглэ. Хэцүү үед хоёр хэлний толь тохирно. Үгийг өөрийн өгүүлбэрт хэрэглэх нь чухал.

Өөртэйгөө англиар ярих тустай юу?

Богино өгүүлбэр бүтээх, шалгах, дахин хэлэхэд хэрэглэж болно. Бичлэг ба нэг засвар нэмээд харилцан яриаг тусад нь дадлагажуул.

Үгийн сан хүрэхгүй бол яах вэ?

Өнөөдрийн өгүүлбэрт хэрэгтэй нэг үгийг олоод хэрэглэ. Үгээ мэддэг ч дараалал дээр гацвал бүтцийг шалга.

Дотроо хэлдэг ч чангаар гацдаг бол?

Бодитоор дуугаргах нэг үе оруул. Дуугаа зогсоогоод хэцүү хэсгийг шалгаж, бүтэн өгүүлбэрт холбо.

Эхлээд дүрэм сурах уу?

Бичсэн өгүүлбэрийг ч ойлгохгүй бол тухайн дүрмийг эхэлж шалга. Ойлгодог ч санаж хэлж чадахгүй бол ярих дасгал нэм. Бүх дүрмийг дуусгах эсвэл бүрэн орхих хоёрхон сонголт биш.

Редакцийн дүгнэлт: тархины нэр биш, хэрэглэх өгүүлбэрээ нэм

Амьдралын нэг өгүүлбэр сонгоод утга, дуудлагыг шалга, нөхцөлөөс нь хэл, бичлэгээр нэг хэсгийг зас. Ингэснээр монгол хэл алга болсон уу гэхээс илүү өнөөдрийн санааг бага тусламжтай хэлсэн эсэхийг харна. Өнөөдөр түлхүүрийн өгүүлбэрийг оролдож, маргааш хариугаас өмнө хэлээд байрлалыг өөрчил. Дутуу хэсэг нь дараагийн зорилго болно.

Эх сурвалж

• DeKeyser (1997): Beyond Explicit Rule Learning — Эх хураангуйг шалгасан. Зохиомол хэлний ойлголт, шивэх даалгавар; энэ арван минутын аман дасгалын шалгалт биш.
• Lambert, Kormos & Minn (2017): Task Repetition and Second Language Speech Processing — Эх хураангуйг шалгасан. Ижил даалгаврын шууд давталт; бүх шинэ сэдэвт шилжих эсвэл тархины өөрчлөлтийн нотолгоо биш.