เรียนภาษาอังกฤษจากเกมอย่างไร ให้เข้าใจบทพูดและนำไปใช้ได้

เมื่ออยากเรียนภาษาอังกฤษจากเกม ต้องแยกให้ชัดก่อนว่ากำลังหา เกมเพื่อการเรียนภาษา หรืออยากเปลี่ยนการ เล่นเกมที่ชอบเป็นภาษาอังกฤษ ให้เป็นการเรียนรู้ หากเป็นแบบแรก การค้นหา “เรียนภาษาอังกฤษ” ในร้านแอปก็มีตัวเลือกมากมาย บทความนี้พูดถึงแบบหลัง

คำตอบสั้น ๆ คือ อย่าหวังว่าจะจำได้จากการเล่นอย่างเดียว เลือกเกมที่รู้เนื้อเรื่องอยู่แล้ว ย้อนอ่านคำบรรยายหรือบันทึกบทสนทนาได้ และมีช่วงที่พอจะสนใจข้อความได้ ระหว่างเล่น ให้ค้นเฉพาะภาษาอังกฤษที่จำเป็นต่อการไปต่อ ทำเครื่องหมายบทพูดสั้น ๆ ที่อยากใช้เอง และเก็บไว้ทั้งประโยค หลังเล่นจึงค่อยตรวจความหมายและเสียง พูดออกเสียง แล้วกลับมาทบทวนอีกครั้ง วิธีนี้ช่วยให้เก็บสำนวนที่อยากใช้ได้โดยไม่ทำลายความสนุกของเกม

เล่นเกมที่ชอบเป็นภาษาอังกฤษแล้วได้เรียนจริงไหม?

คำตอบคือ ได้ แต่มีเงื่อนไข สองข้อ: เลือกเกมที่มีภาษาอังกฤษมากพอ และแยกขั้นตอนการจำออกจากเวลาเล่น การเล่นเป็นภาษาอังกฤษเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ได้ภาษาอังกฤษทุกด้าน และยังต้องเรียนพื้นฐานอย่างไวยากรณ์จากแหล่งอื่น

งานทดลองกับนักศึกษาญี่ปุ่น 80 คนเปรียบเทียบผู้ที่เล่นเกมดนตรีภาษาอังกฤษเองกับผู้ที่ดูหน้าจอเดียวกันจากข้าง ๆ ทั้งสองกลุ่มจำคำในเกมได้ แต่ กลุ่มที่เล่นจำคำได้น้อยกว่า ผู้เล่นบอกว่าการใส่ใจทั้งการควบคุมเกมและภาษาอังกฤษพร้อมกันเป็นเรื่องยาก (deHaan, Reed & Kuwada, 2010) งานนี้ศึกษาจากเกมเพียงเกมเดียว จึงใช้สรุปกับทุกเกมไม่ได้ แต่ชี้ว่าช่วงที่ต้องควบคุมเกมอย่างเร่งรีบอาจทำให้ใส่ใจภาษาได้น้อยลง

ดังนั้น บทความนี้จึงแนะนำในทางปฏิบัติให้ แยกเวลาเล่นออกจากเวลาตรวจทบทวน ระหว่างเล่นอย่าหยุดบ่อย แล้วค่อยตรวจสำนวนที่ทำเครื่องหมายไว้หลังเล่น ขั้นตอนต่อไปนี้ออกแบบตามหลักดังกล่าว

เลือกเกม: ตรวจ 5 ข้อ

เงื่อนไขแรกคือเป็นเกมที่คุณชอบ จากนั้นตรวจอีก 5 ข้อ

1. รู้เนื้อเรื่องอยู่แล้ว เกมที่เคยเล่นจบเป็นภาษาไทย หรือเรื่องที่รู้จักจากต้นฉบับหรือภาพยนตร์จะเริ่มได้ง่ายกว่า เมื่อรู้โครงเรื่อง แม้ไม่เข้าใจภาษาอังกฤษบางช่วงก็ยังตามเหตุการณ์และเล่นต่อได้
2. มีคำบรรยายภาษาอังกฤษและย้อนอ่านได้ ถ้ามีบันทึกบทสนทนา ย้อนดูข้อความ หรือหยุดเกมได้ คุณจะอ่านบทพูดที่ฟังพลาดตามจังหวะของตัวเอง
3. มีเสียงภาษาอังกฤษ ใช้ย้อนตรวจเสียงหลังเล่นได้ เกมที่มีแต่ข้อความก็ยังใช้ฝึกอ่านได้
4. มีข้อความและบทสนทนามาก RPG เกมผจญภัย วิชวลโนเวล และเกมจำลองชีวิตมักมีภาษาเยอะ ส่วนเกมแข่งขันหรือแอ็กชันที่เน้นการควบคุมมักมีภาษาน้อยและผู้เล่นยุ่งกว่า
5. มีสำนวนที่ใช้ในชีวิตจริงมาก เกมฉากร่วมสมัยหรือมีบทสนทนาประจำวันช่วยให้พบสำนวนที่นำไปใช้เองได้ง่ายกว่า สำนวนโบราณในแฟนตาซีและศัพท์เฉพาะอาจมีโอกาสใช้น้อย

การรองรับภาษาอังกฤษต่างกันในแต่ละเกม ตรวจช่องภาษาที่รองรับในหน้าร้านค้า บางเกมต้องเปลี่ยนภาษาจากเมนูในเกม ไม่ใช่การตั้งค่าของเครื่อง

การตั้งค่า: เริ่มจากคู่เสียงและคำบรรยายที่ยังเข้าใจได้

ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนทั้งเสียงและคำบรรยายเป็นอังกฤษทันที โดยทั่วไปแบ่งได้สามระดับ

• เสียงภาษาไทย + คำบรรยายอังกฤษ (หรือเสียงอังกฤษ + คำบรรยายไทย): ตามเรื่องด้วยภาษาแม่ และรับภาษาอังกฤษเพียงช่องทางเดียว
• เสียงอังกฤษ + คำบรรยายอังกฤษ: อ่านไปพร้อมกับฟัง
• เสียงอังกฤษอย่างเดียว: ไม่มีคำบรรยาย

เสียงอังกฤษพร้อมคำบรรยายอังกฤษไม่ได้ดีที่สุดเสมอ หากเล่นด้วยชุดที่ไม่เข้าใจ คุณจะตามเรื่องไม่ทัน หมดสนุก และเลิกในที่สุด เกณฑ์คือ อ่านคำบรรยายแล้วตามเรื่องได้หรือไม่ ถ้าไม่ได้ ให้ถอยหนึ่งระดับหรือเปลี่ยนเกม หากรู้เนื้อเรื่องอยู่แล้ว มักเริ่มด้วยเสียงและคำบรรยายอังกฤษได้

ระหว่างเล่น: แบ่งเป็น หยุด เดา และเก็บ

ถ้าค้นทุกคำหรือทุกบทพูดที่ไม่เข้าใจ เกมจะไม่เดินหน้า ให้แบ่งสิ่งที่พบเป็นสามกลุ่ม

1. หยุดแล้วค้น เฉพาะคำที่ไม่รู้แล้วไปต่อไม่ได้ เช่น ตัวเลือก จุดหมาย หรือรายละเอียดภารกิจ เมื่อรู้แล้วให้กลับเข้าเกมทันที
2. เดาแล้วเล่นต่อ คำบรรยายฉาก คำสร้างบรรยากาศ หรือคำที่ไม่กระทบโครงเรื่อง ให้เดาจากบริบท ถ้าพบซ้ำจนสะดุดใจ ให้ทำเครื่องหมายไว้เก็บภายหลัง
3. ทำเครื่องหมายแล้วเก็บทีหลัง คือบทพูดสั้น ๆ ที่รู้สึกว่า “อยากพูดแบบนี้ได้” เช่น คำทักทาย การขอร้อง การปฏิเสธ การบอกความรู้สึก หรือคำตอบรับ ตอนนี้เพียงทำเครื่องหมาย ยังไม่ต้องค้น

จะใช้ภาพหน้าจอ ฟังก์ชันบันทึกของเครื่อง หรือเขียนประโยคลงสมุดก็ได้ สิ่งสำคัญคือต้องรู้ภายหลังว่า ใครพูดในสถานการณ์ใด หากจดแค่คำเดี่ยว เมื่อกลับมาดูอาจจำฉากและวิธีใช้ไม่ได้

ตั้งกฎจำนวนครั้งที่จะหยุดไว้ล่วงหน้า เช่น “ค้นได้หนึ่งครั้งต่อหนึ่งบทสนทนา” หากยังมีคำที่ไม่รู้อีกมาก นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าเกมนี้ยากเกินไปในตอนนี้

หลังเล่น: เก็บประโยคพร้อมฉาก แล้วพูดออกเสียง

หลังเล่น ให้จัดระเบียบบทพูดที่ทำเครื่องหมายไว้ ขั้นตอนนี้แยก “แค่เล่น” ออกจาก “ได้เรียนรู้” เริ่มด้วย 1–3 ประโยคต่อการเล่นหนึ่งครั้งได้ ตัวเลขนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ใช่กฎตายตัว

1. เก็บทั้งประโยคพร้อมฉาก คัดบทพูดทั้งประโยค และเพิ่มสั้น ๆ ว่าใครพูดในสถานการณ์ใด งานวิจัยพบว่าผู้เรียนที่พบคำในบริบทซึ่งมีเบาะแสมากทำคะแนนความหมายได้สูงกว่า (Webb, 2008; ทดลองให้นักศึกษาญี่ปุ่นพบคำเดียวกัน 10 ครั้งในประโยคสั้นที่ให้ข้อมูลต่างกัน) งานนี้ไม่ได้ศึกษาการบันทึกบทพูดหรือภาพหน้าจอเกมโดยตรง แต่แสดงว่าบริบทช่วยให้เข้าใจความหมาย การเก็บทั้งประโยคคือวิธีเชิงปฏิบัติของบทความนี้ในการเก็บเบาะแสนั้นไว้
2. ตรวจความหมาย ใช้พจนานุกรมตรวจความหมายและคำถอดความ เป้าหมายไม่ใช่ท่องคำแปล แต่คือเข้าใจว่าใช้ในสถานการณ์แบบใด
3. ตรวจเสียง หากเกมมีเสียงอังกฤษ ให้เล่นฉากนั้นซ้ำ หากไม่มี ให้ฟังเสียงอ่าน
4. พูดออกเสียง พูดตามเสียงเพื่อดูว่าพูดเองได้หรือไม่ ถ้าติดตรงคำใดให้ฟังซ้ำ การพูดออกเสียงใช้เพื่อตรวจด้วยตัวเองว่าจำได้หรือยัง
5. กลับมาดูอีกครั้งภายหลัง อย่าพยายามจำให้ได้ในครั้งเดียว งานวิเคราะห์ด้านความจำและการเรียนรู้เนื้อหาที่เป็นถ้อยคำพบว่า การเว้นช่วงแล้วฝึกใหม่สัมพันธ์กับการคงอยู่ของความจำ (Cepeda et al., 2006; เมตาอะนาลิซิส 317 การทดลอง) งานนี้ไม่ได้ศึกษาเฉพาะการเรียนภาษา ระยะห่างที่ดีที่สุดขึ้นอยู่กับว่าต้องการจำไว้นานเท่าไร จึงไม่ต้องกำหนดตายตัวว่ากี่วัน แค่กลับมาดูเมื่อเริ่มลืมแล้วพูดอีกครั้งก็พอ

เริ่มจากปริมาณที่ทำเสร็จได้ในเวลาสั้น ๆ เช่น 10 นาทีก่อนเล่นเกมครั้งต่อไป ให้ความสำคัญกับการทำขั้นตอนสั้น ๆ ให้ครบมากกว่าการเพิ่มจำนวนประโยค นี่เป็นเพียงแนวทางเริ่มต้น ไม่ได้รับประกันว่าจะทำต่อเนื่องได้เสมอ

ถ้าไม่เวิร์ก ให้ทบทวนตรงไหน

• มีคำที่ไม่รู้มากเกินไปในหนึ่งหน้าจอ เปลี่ยนเป็นเกมที่รู้เนื้อเรื่อง หรือถอยการตั้งค่าเสียงและคำบรรยายหนึ่งระดับ
• ควบคุมเกมยุ่งจนอ่านไม่ทัน เปลี่ยนเป็นแนวที่หยุดหรือย้อนบทสนทนาได้ หากชอบแอ็กชัน อาจอ่านอังกฤษเฉพาะช่วงบทสนทนา
• รู้ทุกคำแต่ไม่เข้าใจประโยค อาจติดที่โครงสร้าง สำนวน หรือบริบท เกมเป็นที่ให้สัมผัสการใช้ภาษา ไม่ใช่หลักสูตรเป็นระบบ ทบทวนพื้นฐานที่เกี่ยวข้องจากสื่อการเรียนแล้วเล่นต่อ
• ทำต่อไม่ไหว ลดเวลาแต่ละครั้งและเหลือเพียงวันละหนึ่งประโยค หากเปลี่ยนเกมให้เป็นตำรามากเกินไป ความสนุกจะหายก่อน

หากอยากทบทวนบทพูดด้วยเสียง

ขั้นตอนทั้งหมดทำได้ด้วยสมุด พจนานุกรม และตัวเกม หากอยากฟังและฝึกพูดบทพูดที่เก็บไว้ได้สะดวกขึ้น SpeakGain ซึ่งเป็นแอปที่เราพัฒนาก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง

SpeakGain เปลี่ยนประโยคอังกฤษที่คุณกรอกเองเป็นการ์ดสำหรับฟังและพูด เมื่อใส่บทพูดทั้งประโยค จะมีเสียงอังกฤษที่สร้างขึ้นและคำอธิบายความหมาย การถอดความ และตัวอย่าง ฟังแล้วพูดตามได้ และเลือกบันทึกเสียงเพื่อดูผลประเมินการออกเสียงออนไลน์รายคำเมื่อจำเป็นได้ การบันทึกเสียงไม่บังคับ ประวัติการฝึกช่วยเลือกการ์ดที่จะทบทวนครั้งต่อไป จึงลดภาระของการ “กลับมาดูภายหลัง” แอปยังนำข้อความจากหน้าจอเกมเข้าให้อัตโนมัติไม่ได้ คุณต้องกรอกบทพูดและบันทึกว่าใครพูดในฉากใดเอง

สรุป

• แยกก่อนว่าจะใช้เกมเพื่อการเรียน หรือเล่นเกมที่ชอบเป็นภาษาอังกฤษ
• เลือกเกมที่รู้เนื้อเรื่อง ย้อนอ่านคำบรรยายได้ และมีข้อความมาก
• เริ่มด้วยคู่เสียงและคำบรรยายที่ยังตามเรื่องได้
• ระหว่างเล่น แบ่งเป็นหยุดค้น เดาแล้วไปต่อ และทำเครื่องหมายไว้เก็บทีหลัง
• หลังเล่น เก็บทั้งประโยคพร้อมฉาก ตรวจความหมายและเสียง พูด และกลับมาทบทวน

แยกเวลาเล่นออกจากเวลาตรวจทบทวน เพียงเท่านี้เกมก็ไม่ใช่แค่ที่สัมผัสภาษาอังกฤษ แต่เป็นที่เก็บสำนวนที่อยากใช้ได้

เอกสารอ้างอิง

• deHaan, J., Reed, W. M., & Kuwada, K. (2010). The effect of interactivity with a music video game on second language vocabulary recall. Language Learning & Technology, 14(2), 74–94. https://www.lltjournal.org/item/10125-44215/
• Webb, S. (2008). The effects of context on incidental vocabulary learning. Reading in a Foreign Language, 20(2), 232–245. https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/66826/1/20_2_10125_66826_webb.pdf
• Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16719566/